1. giriiş
Bu bölümde haksız fiil hukukunun tarihi ve gelişimi ele alınmaktadır. Sonraki bölümlerde incelenen bireysel haksız fiilleri incelemeden önce, haksız fiilin ne olduğunu, ne için olduğunu ve modern ihmalkar fiilin nasıl tanındığını anlamak önemlidir. Bu temeller takip eden her konunun temelini oluşturur.
Haksız fiil özel hukukun temel direklerinden biridir. Bir kişinin davranışının bir başkasının yasal olarak korunan menfaatini ihlal ettiği durumlarda, haksız fiil hukuku bir çare" sağlamak için devreye girer; çoğunlukla mağdurun uğradığı zararın telafisi için tasarlanmış bir tazminat kararıdır.
2. Değerlendirme Hedefleri
Adayların, aşağıda belirtilen alanlardaki gerçekçi müşteri bazlı ve etik sorun ve durumlara, uygulamada yeni yetkin bir avukat düzeyinde, ilgili temel hukuk ilkelerini ve kurallarını uygun ve etkili bir şekilde uygulamaları gerekmektedir.
İhmal.
Çözümler ve savunmalar.
İşgalcilerin sorumluluğu.
Ürün sorumluluğu.
Rylands - Fletcher davasındaki rahatsızlık ve kural.
Adaylar dürüst ve doğrulukla hareket etme ve SoSC, SRA İlkeleri ve Davranış Kurallarına uygun olarak hareket etme becerilerini göstermelidir. Adayların yukarıda belirtilen hukuk ve uygulama alanlarındaki bilgileri kullanmaları ve uygulamaları beklenmektedir.
3. Haksız fiil nedir?
Haksız fiil hukuku, kanunla korunan bir menfaatin ihlaline maruz kalan herkese yasal çözüm sağlayan bir hukuk dalıdır.
1.3.1 Haksız fiil hukukunun temel amaçları nelerdir?
Haksız fiil hukukunun temel amacı, mağdura verilen zararı tazmin etmek ve mağdurun rahatlamasını sağlayarak, onları haksız fiil meydana gelmeseydi bulunacakları pozisyona geri getirmektir.
1.3.2 Uygulamada Hangi Haksız Fiiller En Yaygındır?
İnceleyeceğiniz haksız fiiller arasında en çok özen borcunu ihlal etmeme yükümlülüğü getiren taksir haksız fiili okuyacak ve duyacaksınız.
Bir özen yükümlülüğü oluşturmak, ihmalden kaynaklanan haksız fiil nedeniyle olası herhangi bir iddianın ilk unsurudur. Basit bir formülasyonla, ihmalden doğan haksız fiilde bir iddia oluşturmak için, özen yükümlülüğünün mevcut olduğunu, bunun ihlal edildiğini ve davalının ihlalinin davacıya zarar verdiğini göstermek gerekir. Aşağıda kolay bir formülasyon gösterilmektedir.
| İhmal Haksız fiil — Unsurlar |
|---|
| Özen Yükümlülüğü + Özen Yükümlülüğünün İhlali + Nedensellik + Hasar = İhmal Haksız fiil |
4. İhmal Haksız fiil: Modern İhmal Haksız fiilin Gelişimi
Modern haksız fiili ihmali daha iyi anlamak için içtihat hukukunun gelişimini ve mahkemelerin önceki içtihat hukukunu nasıl yorumladığını bilmek gerekir.
İhmal haksız fiili, genel hukukta nispeten yeni bir kavramdır; ancak kavram hâlâ 90 yıldan daha eskidir. İhmal haksız fiilinin yasal dayanağı Donoghue v Stevenson [1932] davasında bulunabilir.
1932 yılına kadar, yerleşik bir özen yükümlülüğünün kabul edildiği durumlar dışında, genel ihmalkarlık fiili kanun tarafından tanınmıyordu. Mesela doktorlardan mesleklerinden beklenen belli bir düzeyde davranmaları bekleniyordu. Bazı özel vakalar dışında, birinin ihmalkar davranışından zarar gören çoğu kişi, taraflar arasında sözleşme ilişkisi olmadığı sürece, oluşan zarar için yasal çözüm yolu arayamadı ki bu da pratikte pek olası değildi.
5. Önemli Notlar (Bölüm Özeti)
Aşağıdaki özet tablo, bu bölümde incelenen temel öğeleri bir araya getirmektedir. Buna bir revizyon kontrol listesi gibi davranın; her satırı hafızadan belirtebilmelisiniz.
| Temel Öğeler | Kavramlar | Olaylar / Referanslar |
|---|---|---|
| Değerlendirme Hedefleri | Adaylar ihmal, çareler ve savunmalar, bina sakinlerinin sorumluluğu, ürün sorumluluğu ve sıkıntı gibi alanlardaki temel yasal ilkeleri ve Rylands v Fletcher'daki kurallar uygulamalı ve etik standartlara uymalıdır. | SQE1 değerlendirme spesifikasyonu |
| Haksız fiil nedir? | Haksız fiil hukuku, yasal olarak korunan menfaatlerin ihlalleri için hukuki çareler sağlar. Çeşitli zarar veya haksız fiil türlerini kapsayan şemsiye bir terimdir. | — |
| Haksız fiil Kanununun Ana Amaçları | Temel amaç, mağduru tazmin etmek ve onları haksız fiil gerçekleşmemiş olsaydı olacakları duruma geri getirmektir. | — |
| En Yaygın Haksız fiil: İhmal | İhmal özen borcu yüklemektedir. Tazminatın tesis edilebilmesi için özen yükümlülüğünün varlığının, ihlalinin, nedenselliğinin ve bunun sonucunda ortaya çıkan zararın kanıtlanması gerekir. | — |
| İhmal Unsurları | Özen Yükümlülüğü + Özen Yükümlülüğünün İhlali + Nedensellik + Zarar. | — |
| İhmalin Gelişimi | Modern ihmal nispeten yenidir ve içtihat yoluyla tespit edilmiştir. 1932'den önce, genel ihmal, genellikle profesyonel ilişkilerde yerleşik bir özen yükümlülüğü olmadığı sürece tanınmıyordu. | Donoghue v Stevenson [1932] |
| İskoç Haksız fiil için kullanılan terim | İskoçya'da 'suç' terimi, diğer yargı bölgelerinde 'haksız fiil' olarak bilinen durumu ifade etmek için kullanılır. | — |
6. Görev
Çoktan seçmeli soruları denemeden önce bölüm hakkındaki anlayışınızı pekiştirmek için aşağıdaki görevi kullanın.
Görev — İhmal nedeniyle haksız fiil nedeniyle hak talebinde bulunmak için gereken temel unsurları açıklayın. Use the formula provided in the content to structure your answer, and refer to the landmark case that laid the foundation for the modern tort of negligence.
7. ÇSS Uygulaması - Beş SQE Tarzı Soru
Aşağıdaki soruların her biri, SQE1 FLK1 tek en iyi yanıtlı soruların tarzını ve zorluğunu yansıtır. Her soruyu kapalı kitap olarak deneyin, cevabınızı yazın ve ardından cevap anahtarına dönün. Cevap anahtarı her seçeneğin neden doğru veya yanlış olduğunu açıklar; her açıklamayı tam olarak okuyun.
A. Kanun.
B. Mahkeme.
C. Haklar.
D. Samimiyet.
E. Mevzuat.
Answer & explanation
C doğrudur; haksız fiiller temel olarak 'haklar' kavramına dayanmaktadır. Haksız fiil hukukunun temel amacı kişinin hukuken korunan haklarının veya çıkarlarının ihlali durumunda hukuki çözüm sağlamaktır.
A yanlıştır; 'yasa' çok geneldir; it does not capture the protected-interest basis of tort.
B yanlıştır; mahkeme haksız fiilin kavramsal temeli değil, hakları uygulayan forumdur.
D yanlıştır; samimiyetin haksız fiilin temeli ile ilgisi yoktur.
E yanlıştır — haksız fiil hukukunun çoğu yasa değil, içtihat'tır; mevzuat onun kavramsal temeli değildir. (Bölüm 1.3'e bakınız.)
A. Özen Yükümlülüğü.
B. Görevin İhlali.
C. Nedensellik.
D. Hasar.
E. Niyet.
Answer & explanation
E doğrudur — ihmal nedeniyle haksız fiilde kasıt gerekli bir unsur DEĞİLDİR. Odak noktası davalının davacıya zarar verecek şekilde özen yükümlülüğünü ihlal edip etmediğidir.
A yanlıştır — özen yükümlülüğü iddianın ilk unsurudur.
B yanlış — bu görevin ihlali gösterilmelidir.
C yanlıştır — nedensellik (ihlalin zarara neden olduğu) gereklidir.
D yanlış — hasar kanıtlanmalıdır. (Bkz. Bölüm 1.3.2 – ihmal formülü.)
A. Hasarın öngörülebilirliği.
B. Yakınlık veya 'mahalle'.
C. Adillik (politika hususları).
D. Sözleşmeye dayalı ilişki.
E. Üreticinin ürünün tehlikesi konusundaki farkındalığı.
Answer & explanation
B doğrudur — çığır açan Donoghue v Stevenson davasında Lordlar Kamarası, ürünün makul bir ara inceleme olanağı olmaksızın üreticiden çıktığı haliyle tüketiciye ulaşması durumunda imalatçının ürününün nihai tüketicisine karşı özen yükümlülüğünün bulunduğunu tespit etmiştir. Bu genellikle 'komşuluk ilkesi' olarak anılır ve görevi borçlu olan taraf ile borcun olduğu taraf arasındaki yakınlık veya 'komşuluk' üzerine odaklanır.
A yanlıştır — öngörülebilirlik görevle ilgilidir, ancak gerçekler (üretici ve nihai tüketici), Donoghue v Stevenson davasında maddi olarak aynı gerçekler üzerine kurulan yakınlık/komşu ilkesiyle en doğrudan bağlantılıdır.
C yanlıştır — politika/adalet, bu gerçeklere en doğrudan değinen ilke değil, ilave bir husustur.
D yanlış - Emily şişeyi John'dan değil bir mağazadan aldı, dolayısıyla sözleşmeye dayalı bir ilişki yok; Donoghue v Stevenson davasının önemi tam olarak hiçbir sözleşmeye ihtiyaç duyulmamasıdır.
E yanlıştır - üreticinin tehlike konusundaki farkındalığı, buradaki görevin belirlenmesinde temel prensip değildir. (Bölüm 1.4'e bakınız.)
A. Mağdura kötü davranan suçluyu cezalandırmak.
B. Mağdurun zararının tazmin edilmesi ve haksız fiilin meydana gelmemesi durumunda bulunacakları duruma getirilmesi.
C. Kamuoyunu suç işlemekten caydırmak.
D. Taraflar arasında mutabakata varılan bir sözleşmenin şartlarını uygulamak.
E. Yalnızca tarafların halihazırda sözleşmeye dayalı bir ilişkisinin olduğu durumlarda çözüm sağlamak.
Answer & explanation
B doğrudur — haksız fiil hukukunun temel amacı, mağdura verilen zararı tazmin etmek ve onları haksız fiil meydana gelmemiş olsaydı bulunacakları pozisyona geri koymaktır.
A yanlıştır — haksız fiil öncelikle telafi edicidir, cezalandırıcı değil; cezalandırma ceza hukukunun görevidir.
C yanlıştır; suçun caydırılması haksız fiil değil, ceza hukukunun bir işlevidir.
D yanlıştır — sözleşme şartlarının uygulanması sözleşme hukukunun işlevidir.
E yanlıştır - Donoghue v Stevenson davasından bu yana, haksız fiil çözümü taraflar arasındaki sözleşmeye dayalı ilişkiye bağlı değildir. (Bkz. Bölüm 1.3.1.)
A. Dikkatsiz davranıştan zarar gören herkesin hak talebinde bulunmasına olanak tanıyan genel bir ihmalkar fiil uzun süredir kabul ediliyordu.
B. Yerleşik bir özen yükümlülüğünün (mesleki bir görev gibi) zaten kabul edildiği durumlar dışında, genel bir ihmal haksız fiili mevcut değildi.
C. İhmal ancak davalının davacıya zarar verme niyetinde olduğu durumlarda ileri sürülebilir.
D. İhmal iddiaları mahkemeler yerine tamamen Parlamento Kararlarına tabiydi.
E. Taksirli fiil modern haliyle aynıydı ve görev, ihlal, nedensellik ve zararın ispatını gerektiriyordu.
Answer & explanation
B doğrudur - 1932'ye kadar, yerleşik bir bakım yükümlülüğünün (örneğin, doktorların ve diğer profesyonellerin borçlu olduğu görev) olduğu durumlar hariç durumlar dışında, genel ihmalden doğan haksız fiil kabul edilmiyordu. Aksi takdirde, ihmalkar davranış nedeniyle zarar gören çoğu kişi, davalıyla sözleşme ilişkisi olmadığı sürece çözüm alamayacaktır.
A yanlıştır — genel bir ihmal haksız fiili, tam olarak 1932'den önce olmayan bir şeydi.
C yanlıştır — ihmal, kasıtlı değil, dikkatsiz davranışla ilgilidir; niyet ihmal unsuru değildir.
D yanlıştır — ihmal kanunla değil, içtihat yoluyla geliştirilmiştir.
E yanlıştır - haksız fiilin modern biçimi Donoghue v Stevenson [1932] tarafından oluşturulmuştur, ondan önce değil. (Bölüm 1.4'e bakınız.)